Basic vocabulary — Page 03 — Series B, pictures 04-08: moon, sky, sun, to rise, to set


4
นี้คืออี่หยัง อันนี้คืออี่เกิ้ง อันนี้เป็นอี่เกิ้ง เป็นอี่เกิ้งเคิ่งเสี้ยว หลือว่าดวงจันเคิ่งเสี้ยวนั้นเอง
บางเที่ย ดวงจันกะสิเต็มดวง กะสิเอิ้นอี่เกิ้งเต็มดวง
บางเที่ย อี่เกิ้งมันสิมีเคิ่งเดียว กะสิเอิ้นว่า อี่เกิ้งเคิ่งเสี้ยวนั้นเอง หลือว่าดวงจันเคิ่งเสี้ยวนั้นหละ
อี่เกิ้งนี้มันสิมีญามมื้อคืน เฮาสิสามาดเห็นอี่เกิ้งในญามมื้อคืน
ขั้นญามมื้อเว็นเฮาสิบ่สามาดเห็นอี่เกิ้ง เพาะว่ามันสิขึ้นอยู่เทิงท้องฟ้าแต่ญามมื้อคืน ขั้นญามมื้อแก้งแล้ว มันกะสิตกดิน

5
นี้คืออี่หยัง อันนี้กะอี่เกิ้ง อี่เกิ้งเคิ่งเสี้ยว อยู่เทิงท้องฟ้า
ตอนนี้มันกำลังอยู่เทิงท้องฟ้าอยู่ ตอนนี้กะอาดสิเป็นญามมื้อคืน กะเลยเห็นอี่เกิ้ง แล้วเห็นอี่เกิ้งอยู่เทิงท้องฟ้า
อยู่ข้างอี่เกิ้งมีอี่หยังบ่ กะมีอยู่ มีดวงดาว หลือว่าดาวนั้นหละ
แล้วดาวอยู่เทิงท้องฟ้ามีหลายบ่ กะหลายอยู่ หลายเติบคัก หลายคักอี่หลี เฮาบ่สามาดนับได้ว่ามันมีหลายปานใด แต่ว่าเฮาสามาดแนมเห็นได้ว่ามันมีหลายคัก หลายคักอี่หลี

6
นี้คืออี่หยัง อันนี้คือตะเว็น เป็นดวงตะเว็น หลือว่าพะอาทิด
เฮาสิสามาดเห็นพะอาทิดญามมื้อเว็น หลือว่าญามแก้งแล้วนั้นหละ ญามมื้อคืนเฮาสิบ่สามาดเห็นพะอาทิด เพาะว่าเฮาสิสามาดเห็นมันแต่ญามมื้อเว็นนั้นเอง หลือว่าญามแก้ง
พะอาทิดหลือว่าตะเว็นมันมีปะโยดจั่งใด มันกะมีปะโยดหลายอย่าง มันสิให้แสงสะหว่างญามมื้อเว็น ขั้นญามมื้อเว็นบ่มีพะอาทิด หลือว่าบ่มีตะเว็น โลกของเฮากะสิบ่มีแสงสะหว่าง กะสิมืด กะสิบ่แก้งคือซู่มื้อนี้

7
นี้คืออี่หยัง อันนี้กะตะเว็นคือกัน
ตะเว็นมันกำลังสิขึ้นเทิงท้องฟ้า กะเลยว่ามันกำลังสิแก้งแล้ว
เวลาหลือว่าญามนี้มันกำลังสิเซ้าแล้ว มันเซ้าแล้วนั้นหละ พะอาทิดมันกำลังสิขึ้นเทิงท้องฟ้า ตอนนั้นมันกะตกดินอยู่ มันกะสิขึ้นไปเทิงท้องฟ้า เพื่อที่สิให้แสงสะหว่างญามมื้อเซ้า
มันกะสิค่อยลอยโอ่งโล่งขึ้นไปเทิงท้องฟ้า ทีละหน่อยหลือว่าตามเวลาของมัน ตามเวลาของมันที่มันสิขึ้นไป

8
นี้คืออี่หยัง อันนี้กะตะเว็นคือกัน อันนี้กะเป็นตะเว็น
ตะเว็นมันกำลังสิตกดิน ตะเว็นมันกำลังสิตกดินนั้นหละ
เป็นหญังตะเว็นมันคือสิตกดิน มันกะอาดสิค่ำแล้ว สิมืดแล้ว มันฮอดเวลาที่ตะเว็นมันสิตกดิน หลือว่าลงดินแล้ว มันกะต้องตกดินลงไป เพื่อที่ว่าญามมื้อคืนอี่เกิ้งหลือว่าอี่เกิ้งเคิ่งเสี้ยวนั้นกะสิได้ขึ้นมา หลือว่าอี่เกิ้งเต็มดวงกะสิได้ขึ้นมาแทนพะอาทิดดวงนี้ หลือว่าแทนตะเว็นดวงนี้เนาะ

Link to overview page
Link to dictionary

IsaanPronunciationTonesThaiEnglish/Notes
นี้ ni: HF นี้ 1. this
2. here
คือ khʉ: HR คือ 1. to be, to resemble, like, as
2. why {บักหล้าคือบ่เก็บโต่ะแน่ = [addressing a young boy] Why haven't you cleared the table?}
อี่หยัง i:-yaŋ H-M อะไร 1. what {นี้คืออี่หยัง = What is this?} {มื้อนี้เจ้าเฮ็ดอี่หยัง = What are you doing today?} {กินเข้างายกับอี่หยัง = What did you have for breakfast?}
2. something, anything, (in negations) nothing {บ่ต้องเฮ็ดอี่หยังอีกเลยนอกจากใส่ปุย = [we] don't need to do anything besides adding fertilizer}
อัน an M อัน 1. thing, object
2. general clf. for objects
อี่เกิ้ง i:-gə:ŋ H-HF พระจันทร์, ดวงจันทร์ moon {อี่เกิ้งเต็มดวง = full moon} {อี่เกิ้งเคิ่งเสี้ยว = half moon}
เป็น pen M เป็น 1. to be, to exist
2. to be able to
3. to suffer, sth. happens to
4. เป็นหญัง[...]คือ in initial position: why? {เป็นหญังเขากะคือแปงฟัน = Why is he brushing his teeth?} {เป็นหญังเคี่ยงบินมันคือสิตก = Why is the airplane falling down?}
เคิ่ง khəŋ H ครึ่ง half {เวลาห้าโมงเคิ่ง = half past five} {เขาบีบบักนาวเคิ่งน่วย = he's pressing half a lime fruit}
เสี้ยว si:ao LF เสี้ยว part, segment, fraction {อี่เกิ้งเคิ่งเสี้ยว = half moon}
หลือ lʉ: M หรือ or
ว่า wa: H ว่า 1. that, as {คำว่า X = the word X}
2. to say
ดวงจัน du:aŋ-jan M-M ดวงจันทร์ moon
นั้นเอง nan-e:ŋ HF-M นั่นเอง 1. there
2. sure enough
3. emphasizes that the preceding is the topic or has been mentioned before
Notes: Thai loan
บาง ba:ŋ M บาง 1. some {สัดบางโตบ่มีขา = some animals don't have legs} {บางคนสิมักกินกวยเตียวแทนเข้า = some people like to eat noodle soup instead of rice (dishes)} {บางสิ่งบางอย่าง = something, anything}
2. thin
เที่ย thi:a H ครั้ง, เที่ยว clf. for times, rounds {บางเที่ย = sometimes}
กะ ga M ก็ 1. then, consequently
2. also
สิ si M จะ future tense auxiliary {เขากำลังสิตื่น = he's about to wake up} {สิไปตะหลาด = [I'm] going to the market}
เต็ม tem M เต็ม full
ดวง du:aŋ M ดวง clf. for hearts, suns, moons, stars
เอิ้น ə:n HF พูด, เรียก to call, to say {เอิ้นง่ายๆ ว่า = in other words} {คนอี่สานเอิ้นว่า เป็นลูกคนกก = Isaan people call her ลูกคนกก}
มัน man HR มัน it (also used to refer to people)
มี mi: HR มี 1. to have
2. there is
เดียว di:ao M เดียว only, alone, single
นั้นหละ nan-la HF-M นั่นแหละ auxiliary for emphasis at the end of a phrase
ญาม ɲa:m HR ยาม 1. period of time {ญามมื้อเซ้า = morning} {ญามเที่ยง = noon}
2. when, while {ญามทอด ต้องใซ้น้ำมันพ้อม = one needs to use oil when frying} {ญามสิออกไปข้างนอกกะต้องใส่เกิบ = when one goes out, ones has to wear shoes}
มื้อคืน mʉ:-khʉ:n HF-HR คืน night
เฮา hao HR เรา 1. personal pronoun: we
2. personal pronoun: I
สามาด sa:-ma:t M-HF สามารถ can, to be able
เห็น hen M เห็น to see
ใน nai HR ใน in, within
ขั้น khan LF เมื่อ when, if
มื้อเว็น mʉ:-wen HF-HR กลางวัน day, daytime
บ่ bɔ: H ไม่ 1. no, not
2. question particle, transforming a statement into a question
Notes: spelling exception in line with common usage on social media
เพาะว่า phɔ-wa: H-H เพราะว่า because
ขึ้น khʉn LF ขึ้น 1. to go up, to increase
2. sun: to rise {ตะเว็นกำลังขึ้น = the sun is rising}
3. more
4. bus/train etc.: to get on, to board {พุโดยสานขึ้นลดไฟเบิดแล้ว = all passengers have boarded the train}
อยู่ yu: H อยู่ 1. to be (located) at
2. yet, still
3. auxiliary indicating continuous or progressive action {ทอดปาอยู่ในกะทะ = (in the process of) frying a fish in the pan} {แม่กำลังเมี้ยนเฮียนอยู่ = mother is cleaning/tidying up the house}
เทิง thə:ŋ HR บน 1. on, on top of, at, in {เทิงโต่ะ = at/on the table} {กบมันนั่งอยู่เทิงใบบัว = the frog is sitting on the lotus leaf} {เทิงท้องฟ้า = in the sky} {มันแล่นอยู่เทิงลาง = [the train] runs on rails} {มีคนนั่งอยู่เทิงลดสามล้อสามคน = there are three people sitting in the tuk tuk}
2. up, upward
ท้องฟ้า thɔ:ŋ-fa: HF-HF ท้องฟ้า sky
แต่ tɛ: H แต่ 1. but {แต่บ่ต่างกันหลาย = but not very different} {แต่บ่ลู้ว่าเขาญ่างมาแต่ใส = but [I] don't know where he's coming from, see also: แต่ว่า}
2. only {ตอนนี้มีแต่ขี้ฝ้า = now there are only clouds}
มื้อแก้ง mʉ:-gɛ:ŋ HF-HF กลางวัน daytime
แล้ว lɛ:o HF แล้ว 1. finished
2. already
3. and then, and next (especially แล้วกะ)
4. auxiliary for past tense
ตกดิน tok-din M-M ตกดิน sun: to set
ตอนนี้ tɔ:n-ni: M-HF ตอนนี้ now
กำลัง gam-laŋ M-HR กำลัง auxiliary indicating continuous or progressive action
อาด a:t LF อาจ 1. might, may, will
2. likely
เลย lə:i HR เลย 1. futher on, beyond, past {เข็มน้อยเลยเลขสิบสองไป = the minute hand has passed number twelve}
2. too much
3. at all
4. definitively
5. completely, utterly
ข้าง kha:ŋ LF ข้าง 1. side {มีหูจับสองข้าง = there are handles on both sides}
2. next to {วางอยู่ข้างๆ ก่องใบใหญ่ = it's placed next to the large box} {เขายืนอยู่ข้างๆ อีกพุหนึ่ง = he's standing next to another person}
3. clf. for body parts which come in pairs (eyes, ears, legs etc.) {เขามีตาสองข้าง = she has two eyes}
ดวงดาว du:aŋ-da:o M-M ดวงดาว star
ดาว da:o M ดาว star, planet
หลาย la:i M เยอะ, มาก many, much, very
หลายเติบ la:i-tə:p M-LF many, much, very (more intense than หลาย)
คัก khak H intensifier: very, very much
อี่หลี i:-li: H-M จริง intensifier: really
Notes: pronunciation: also realized as อี่หลิ
นับ nap H นับ to count, to count as
ได้ dai HF ได้ 1. can
2. to get, to obtain
3. before verb: indicating past tense
4. บ่ได้ + verb: not
ปานใด pa:n-dai M-M เท่าไหร่, มาก 1. after negative: (not) very, (not) so much {บ่ใหญ่ปานใด = not so large, not very large}
2. how much, how many {เฮาบ่สามาดนับได้ว่ามันมีหลายปานใด = it's impossible to count how many there are}
แต่ว่า tɛ:-wa: H-H แต่ว่า 1. but
2. only {ฮู้แต่ว่าเขายืนอยู่พุเดียว = I only know that he's standing there by himself}
แนม nɛ:m HR มอง to look, to glance, to stare {เขากำลังยืนแนมก้อนหินอยู่ = he's standing and looking at the stone/rock} {ข้างหนึ่งแนมเห็น อีกข้างหนึ่งแนมบ่เห็น = [we] see one side, [we] can't/don't see the other side}
ตะเว็น ta-wen M-HR ดวงอาทิตย์ sun
ดวงตะเว็น du:aŋ-ta-wen M-M-HR ดวงอาทิตย์ sun
พะอาทิด pha-a:-thit H-M-H พระอาทิตย์ sun
แก้ง gɛ:ŋ HF สว่าง bright, light, daylight
ปะโยด pa-yo:t M-LF ประโยชน์ 1. benefit
2. useful
จั่งใด jaŋ-dai H-M ยังไง, แบบไหน how, in what manner {บักนาวมันมีลดซาดจั่งใด = Lime fruits have what kind of taste?} {เขาปิดแอจั่งใด = How is he switching off the A/C?} {เทียนใซ้จั่งใด = How's a candle used?} {สิใซ้จั่งใด = how is [it] used?}
อย่าง ya:ŋ H อย่าง type, kind, sort, category
ให้ hai LF ให้ 1. to give {หมอกำลังเอายาให้คนป่วยกิน = the doctor is giving the patient medicine}
2. for
3. to allow, to be allowed
แสง sɛ:ŋ M แสง light (n)
สะหว่าง sa-wa:ŋ M-H สว่าง bright, shining
โลก lo:k HF โลก world, earth
ของ khɔ:ŋ M ของ of, belonging to
มืด mʉ:t HF มืด dark
ซู่มื้อนี้ su:-mʉ:-ni: H-HF-HF ทุกวันนี้ nowadays, at present, now, these days
คือกัน khʉ:-gan HR-M เหมือนกัน 1. also, likewise, similarly {ยินดีที่ได้ฮู้จักคือกันคับ = Nice to meet you too!}
2. in negative sentences: either {บ่ลู้คือกัน = I don't know either} {จักคือกัน = I don't know (either)}
เวลา we:-la: HR-HR เวลา time, period
เซ้า sao HF เช้า morning
Notes: see also มื้อเซ้า, เข้าเซ้า
ตอน tɔ:n M ตอน when, period {ตอนสองโมงเซ้า = at 8 o'clock in the morning} {ในตอนกินเข้า = when eating}
นั้น nan HF นั้น that, there
ไป pai M ไป 1. to go
2. auxiliary indicating action extending into the future
เพื่อที่ phʉ:a-thi: H-H เพื่อที่ in order to, so that
Notes: the vowel เอือ is likely to be a Thai loan
มื้อเซ้า mʉ:-sao HF-HF เช้า morning
ค่อย khɔ:i H ค่อย 1. soft, gentle
2. little by little, gradually
3. บ่ค่อย: not so (much) {เบิ่งบ่ค่อยออก = I can't really see it clearly}
ลอย lɔ:i HR ลอย 1. to float, to swim
2. to soar
3. smoke/steam: to rise
โอ่งโล่ง o:ŋ-lo:ŋ H-H ลอยอยู่ floating
ทีละ thi:-la HR-H ทีละ each time, by {กินทีละหน่อยๆ = (of a chicken picking food:) eat a little bit each time} {ขึ้นไปเทิงท้องฟ้าทีละหน่อยๆ = to rise/ascend little by little}
หน่อย nɔ:i H หน่อย a bit, a little bit, not much {as in หน่อยเดียว, หน่อยหนึ่ง}
ตาม ta:m M ตาม 1. according to
2. to follow, to go/come after
ที่ thi: H ที่ 1. that, which {คนที่ยืนอยู่ฝั่งขวา = the person which is standing on the right = the person standing on the right} {เว้าคำที่บ่สุภาพ = to speak words which are impolite = to speak impolitely}
2. for ordinal numbers {ที่สาม = third}
หญัง ɲaŋ M อะไร, เป็นหญัง = ทำไม 1. what {เขากำลังเฮ็ดหญัง = What is he doing?} {ธูปเอาไว้เฮ็ดหญัง = What are incense sticks for?}
2. something, anything, (nothing)
3. เป็นหญัง[...]คือ in initial position: why {เป็นหญังเขาคือใส่บักพิกลงไปในกวยเตียว = Why is he putting chili in [his] noodle soup?} {เป็นหญังหน้าต่างมันคือเปิด = Why is the window open?} {เป็นหญังมันคือมีควนไฟ = Why is there smoke?}
ค่ำ kham H ค่ำ evening, nightfall, dusk, night {เบิดมื้อเบิดค่ำ = [all] day and night}
ฮอด hɔ:t HF ถึง 1. to arrive, to attain {ฮอดจุดหมายปายทาง = (airplane, train etc.) to arrive at one's destination} {มันทันได้ฮอดหกโมงอยู่ = it's not yet 6 o'clock}
2. to, at {ผมญาวฮอดบ่าไหล่เอาโลด = long hair down to the shoulders}
3. about {บ่ได้เว้าฮอด = [I] haven't talked about [this]} {คนที่เฮาเว้าฮอดวั่งหั้นหละ = the person we've just talked about}
ลง loŋ HR ลง 1. to descend, to lower, to go down
2. down
3. bus/train etc.: to get off, to disembark {คนกำลังลงลดบั่ด = people are getting off the bus}
ดิน din M ดิน earth, soil
ต้อง tɔŋ HF ต้อง to have to, must
มา ma: HR มา 1. to come
2. auxiliary expressing action towards the present or focal time {กะคุเฮ็ดมาจากอี่หยัง = What is the bucket made of?} {แล้วเขากะเก็บเงินจากพุนั้นมา = and then she takes the money of that person}
แทน thɛ:n HR แทน 1. to replace
2. instead of
เนาะ H เนาะ final particle: makes the statement softer, looking for agreement